‘Hoe weet ik of ik het juiste doe?’ Vrachtwagenchauffeur Jeroen over veiligheid en criminaliteit in transport

“Hoe weet ik dat ik het juiste doe en niet (on)bewust bijdraag aan criminele activiteiten?”

In de transportsector geldt al decennialang een ongeschreven regel: spreken is zilver, zwijgen is goud. Twijfels bespreek je niet. Gevoelens al helemaal niet. En als iets niet pluis voelt? Dan houd je dat liever voor jezelf. Want praten kan je alleen maar in de problemen brengen. In deze driedelige serie staan we stil bij de onveiligheid waar chauffeurs mee te maken krijgen. In deel één draait alles om de vraag: hoe weet je nou zeker dat je het juiste doet?

Het vak met de paplepel ingegoten

Dat Jeroen chauffeur werd, stond in de sterren geschreven. Het vak zat er namelijk al vroeg in. Zijn vader Frank rijdt al bijna veertig jaar als vrachtwagenchauffeur. Zonder dat het echt de bedoeling was, gaf hij zijn passie voor het chauffeursvak door aan zijn zoon. “Jeroen heeft altijd hard gewerkt, vanaf zijn twaalfde al. Het had mij niet uitgemaakt wát hij was gaan doen, als het maar op een nette manier geld oplevert. Maar het chauffeursvak is toch met de paplepel ingegoten doordat hij vaak met me meereed. Als ik zie wat hij nu heeft bereikt, dan ben ik daar geweldig trots op.” Jeroen heeft zijn plek inmiddels gevonden. “Ik rijd voor vijf vaste klanten: bloemen, aardappelen en zeecontainers. Op tijden die ik het liefst wil. Ik begin tussen vier en zes ’s morgens en ben rond die tijd ’s middags ook weer terug. Ongeveer twaalf uur op een dag. Ik heb nooit iets anders gewild en altijd geroepen dat ik zelfstandig vrachtwagenchauffeur zou worden. Nu kan ik zeggen dat ik dat ook heb waargemaakt.”

Veiligheid op de weg

Een bewuste keuze van Jeroen is om vooral overdag te rijden. ’s Nachts slapen op onbekende plekken mijdt hij zoveel mogelijk. “Dan word je ’s ochtends wakker en is je dieseltank leeg, of zijn je achterlichten eraf geschroefd.” Frank herkent de risico’s en heeft met ruim veertig jaar ervaring veel zien veranderen. “Ik ben een echte rot in het vak en heb misschien al wel te veel gezien. Van auto’s die je ’s nachts volgen tot diefstal en onterechte verdachtmakingen. Maar vooral de verandering in mentaliteit onder chauffeurs.” Dat laatste heeft volgens Frank te maken met de tijdsdruk. “Controle, tijd en geld leidt tot gejaagd gedrag.” Frank voelt hoe snel een chauffeur in het beklaagdenbankje kan belanden, ook als hij simpelweg zijn werk doet.

“Controle lading niet mogelijk”

Een belangrijk terugkerend dilemma in het werk is de lading. Zeker bij zeecontainers of verzegelde vracht is controle simpelweg niet mogelijk. Als chauffeur ben je verantwoordelijk voor wat je vervoert, maar heb je vaak geen zicht op wat er daadwerkelijk in zit. Frank verwoordt het zo: “Ze zeggen: weet wie je klanten zijn, en dat weten we. Maar waar wij vanuit de klant naar toe rijden: Joost mag het weten. Dat kan van alles zijn. Dat zijn na verloop van tijd vaste adressen, maar er zitten er ook altijd een paar tussen die je niet kent. Dat is niet te volgen.” Jeroen vult aan: “Bij zeecontainers weet je vaak niet wat erin zit. Soms staat het erop, maar wie zegt dat dat klopt? Wij komen bijvoorbeeld bij bedrijven waar melkpoeder wordt geladen, maar bewijs maar eens dat het melkpoeder is en geen drugs.” Frank probeerde antwoord te krijgen op de vraag hoe hij zich juridisch kan indekken, maar vond die niet. “Niemand kan mij een concreet antwoord geven op de vraag: wat moet ik doen om mezelf veilig te stellen? En dat geldt ook voor mij, ik werk in loondienst. Ik blijf verantwoordelijk.”

Gesprekken over veiligheid

Het gebruik van de stempel bespreken Jeroen en Frank met collega’s. Die herkennen de problematiek, maar nemen de stempel niet over. Frank: “je voelt een soort struisvogelpolitiek, die denken: “dat overkomt mij toch niet, maar als het je wél overkomt, dan hang je.” Daarnaast speelt er volgens hen nog iets anders. “Door de druk op lonen hebben sommige chauffeurs het gevoel dat ze toch niks te verliezen hebben. In truckerscafés is veel grootspraak, maar rondom belangrijke thema’s hangt schaamte: criminaliteit, lage lonen, onveiligheid.”

Die stilte begint volgens hen al tijdens de rijopleiding. Je leert alles over de vrachtwagen, maar nauwelijks iets over veiligheid in de praktijk. Hoe herken je signalen? Wat doe je als iets niet klopt? En hoe praat je daarover?

Jeroen: “Daar hebben we het in de opleiding nooit over gehad. Hoe het écht werkt leer je pas in de praktijk.”

De vraag blijft

Wat Jeroen helpt, is het contact met zijn vader. Ze komen elkaar regelmatig tegen op de weg. Jeroen: “Dan knipperen en toeteren we even naar elkaar. Maar als een van ons vrij is rijden we ook nog met elkaar mee, of we bellen uren tijdens het rijden. We hebben het dan over van alles, maar ook zeker over de veiligheidsonderwerpen. Ze bespreken situaties, twijfels en ervaringen. Die gesprekken vormen een belangrijk vangnet. Niet iedere chauffeur heeft zo’n klankbord. En juist daardoor blijven veel vragen en onzekerheden onder de oppervlakte. Jeroen werkt hard, denkt na en wil het juiste doen. Toch blijft één vraag steeds terugkomen: Hoe weet je nou zeker als chauffeur dat je het juiste doet?